Przyglądając się postępującej urbanizacji można zauważyć, że Swarzędz staje się coraz ciaśniejszy dla jego mieszkańców. Rok rocznie do miasta sprowadzają się licznie nowi rezydenci. W strategii rozwoju gminy zapisano, że do roku 2020 jej obszar zamieszkiwać będzie nawet 100 tys. ludności.
W obliczu takich zmian toczy się coraz szersza debata na temat poziomu życia mieszkańców w tak gęsto zaludnionym ośrodku miejskim. Jednym z kluczowych aspektów tej debaty jest dostęp do terenów zielonych, miejsc rekreacji i odpoczynku.
Nie ulega wątpliwości, że na terenie Swarzędza nie występuje dziś satysfakcjonująca liczba terenów zielonych jak i pozostałych miejsc rekreacyjnych. Nie wynika to jednak z braku miejsc o wysokich walorach przyrodniczych i krajobrazowych – gmina Swarzędz została pod tym względem hojnie obdarowana przez naturę. Tych nadzwyczaj cennych przyrodniczo miejsc wolnych od zabudowy wciąż jednak ubywa, czego przykładem jest choćby dynamiczna rozbudowa Gortatowa i Zalasewa – terenów, które dawniej stanowiły istotny punkt odpoczynku dla mieszkańców miasta. Wydaje się zatem, że najcenniejszym obecnie walorem przyrodniczym miasta pozostało tylko Jezioro Swarzędzkie wraz z otaczającymi je terenami zielonymi. Czy można jednak stwierdzić, że jego silny potencjał jest dziś wykorzystany? Czy można dziś mówić o rewitalizacji terenów nad Jeziorem Swarzędzkim?
Jezioro Swarzędzkie wraz z linią brzegową zajmuje obszar około 1 km2,czyli blisko 12% obszaru miasta. Jest ono od dłuższego już czasu silnie zanieczyszczone co nadal wyklucza możliwość jego wykorzystania jako kąpieliska. Najbardziej upodobane przez mieszkańców formy rekreacji skupiają się tym samym na dwóch ciągach pieszo-rowerowych: północnym (od strony Zielińca) oraz zachodnim od strony osiedli spółdzielczych. Szczególnie często odwiedzanym miejscem zdaje się być przystań nad brzegiem jeziora, która latem staje się prawdziwą ostoją dla szukających relaksu mieszkańców miasta.
Analizując, w przestrzeni ostatnich 10 lat, wszelkie działania władz gminy w kwestii rekultywacji Jeziora Swarzędzkiego i terenów jego otaczających można stanowczo stwierdzić, że w zasadzie nic się tutaj nie działo. W tym miejscu trzeba przypomnieć okres (a może lepiej nie?), w którym przez lata nie można było doczekać się naprawy jedynego, kilkumetrowego pomostu nad jeziorem.
Prawdziwy przełom nastąpił z początkiem 2011 roku, w którym w ramach zawiązania interesującej współpracy z Uniwersytetem Przyrodniczym w Poznaniu, gmina podjęła szereg odważnych działań zmierzających do rozpoczęcia procesu rekultywacji głównego aktora tych terenów – Jeziora Swarzędzkiego. W wyniku podjętych działań najpierw zainstalowano na tafli jeziora tajemnicze wtenczas urządzenie – aerator pulweryzacyjny, natleniający wodę w dolnych jej warstwach, a następnie zarybiono zbiornik szczupakami i innymi rybami drapieżnymi mającymi doprowadzić do równowagi środowiska wodnego. O ile te innowacyjne metody zdają się poprawiać przejrzystość wód, szczególnie w pobliżu przystani, o tyle ich efektywność byłaby zapewne dużo wyższa gdyby władze gminy wreszcie ostatecznie rozstrzygnęły kwestię nielegalnego odprowadzania ścieków i innych nieczystości, które nadal masowo wpadają do Jeziora, poddając zarazem pod wątpliwość sens działań rekultywacyjnych naukowców z Uniwersytetu Przyrodniczego. Stan sytuacji najlepiej odzwierciedla satelita firmy Google. Wystarczy wejść na stronę tej popularnej wyszukiwarki, wpisać Swarzędz i przełączyć na tryb satelitarny, aby ujrzeć ogromne ilości zanieczyszczeń barwy zielonej skumulowanych na tafli Jeziora od strony pływalni Wodny Raj. Skuteczność i zasadność oczyszczania jeziora jest w tym momencie dyskusyjna, gdyż pomimo wypracowania ciekawych, innowacyjnych rozwiązań nadal nie udało się zwalczyć głównego, zewnętrznego źródła zanieczyszczeń.
Za inny ciekawy pomysł należy uznać nowouruchomioną fontannę nad przystanią. Nie jest ona co prawda tak spektakularna jak fontanna nad Jeziorem Maltańskim, jednakże sam pomysł instalacji takiego urządzenia należy przyjąć z zadowoleniem. Bardziej krytycznie spojrzeć należy jednak na samo funkcjonowanie fontanny. O ile wierząc zapewnieniom władz, wspomaga ona aerator w natlenianiu wód jeziora, o tyle wydobywające się z niej późnym wieczorem błyski i flary płoszą ryby i cenne gatunki ptaków występujące w tym rejonie.
Istotne przemiany przyniósł także szereg innych zabiegów infrastrukturalnych. W przeciągu ostatnich 2 lat wybudowano nowy, solidny pomost, który, jako pierwsza tego typu budowla nad Jeziorem, jest nadal w nienaruszonym stanie. Cała ścieżka prowadząca wzdłuż brzegu otrzymała nowe stylowe ławki, a nad przystanią powstał nowoczesny plac zabaw. Jako jedną z najbardziej pozytywnych zmian odnotować należy budowę ścieżki zdrowia, montaż tablic informacyjnych o florze i faunie, jak również otwarcie wypożyczalni sprzętu wodnego. Zabiegiem, który miał miejsce w ostatnim czasie, a o którym warto również wspomnieć, było uporządkowanie zadrzewień wzdłuż ścieżki i skarpy jeziornej. Niestety w miejscu usuniętych połamanych drzew i krzewów nic nowego nie posadzono. Ta część nadbrzeża, bogata w szczególnie cenną (i deficytową) dla mieszkańców zieleń, została jeszcze bardziej jej pozbawiona.
Czy jednak opisane zabiegi można uznać za wystarczające? W którym kierunku powinna dalej postępować rewitalizacja najważniejszego w Swarzędzu terenu rekreacyjnego?
Tekst: Tomasz Resiński
